Vấn đề ăn chay, ăn mặn trong đạo Phật

Có một Thầy Việt Nam đi cùng với Phật tử đến viếng thăm một
trung tâm Phật Giáo Tây Tạng. Không biết Thầy này thơ thẩn làm sao mà lại đi
ngang nhà bếp thấy họ đang xào nấu thịt bò, trở ra nói với Phật tử: “Trời
ơi, ở đây họ ăn thịt!”.
Trong một chuyến hành hương sang Ấn Ðộ, trên máy bay vào giờ
ăn có vài vị Sư Nam Tông ăn thịt do chiêu đãi viên đưa tới. Thấy thế vài Phật tử
Việt Nam xì xào với nhau: “Mấy ông Thầy này tu hành kiểu gì mà ăn mặn,
không biết từ bi chỗ nào!”.
Một dịp khác, có một Thầy Việt Nam đi cùng với Phật tử đến
viếng thăm một trung tâm Phật Giáo Tây Tạng. Không biết Thầy này thơ thẩn làm
sao mà lại đi ngang nhà bếp thấy họ đang xào nấu thịt bò, trở ra nói với Phật tử:
“Trời ơi, ở đây họ ăn thịt!”.
Quan niệm của đa số Phật tử Việt Nam là người tu hành không
được ăn thịt, nếu ăn thịt thì không phải kẻ tu hành. Trong khi đó Phật tử các
nước Nam Tông khi nhìn vào người tu hành Bắc Tông thì họ nói: “Tu hành gì
mà lại ăn chiều, không giữ đúng giới luật của Phật!”. Khi thấy quý Thầy ăn
chay, họ hỏi: “Bộ quý Thầy theo Ðề Bà Ðạt Ða hay sao?”. Nếu không
may, Thầy nào thành thật trả lời: “Truyền thống chúng tôi tu hành phải ăn
chay” thì họ bẻ lại ngay: “Trâu ngựa kia ăn chay ăn cỏ, vậy chúng
cũng tu hành sao?”.
Người ăn chay thì hãnh diện cho mình tu thật. Còn người ăn mặn
nhưng ngày ăn một bữa thì cho mình tu đúng lời Phật dạy.
Là du Tăng có dịp lang thang qua các Tu-Viện không phải truyền
thống Việt Nam nên tôi thông cảm, không bênh bên nào cả. Tôi chỉ nói về kinh
nghiệm cá nhân của mình để bạn đọc tùy ý lựa chọn.
Trước hết, trở về dòng lịch sử. Xưa kia đức Phật và chư Tăng
đi khất thực, ai cho gì thì các ngài ăn cái đó, không đòi hỏi phân biệt chay mặn.
Trong bộ Mahavagga có vài giới cấm Tỳ Kheo không được ăn thịt của một số loài vật
như: voi, ngựa, sư tử, rắn và chó. Như thế có nghĩa là được quyền ăn những loại
thịt khác. Khi đi khất thực, Tỳ Kheo được phép ăn năm thứ thịt, gọi là ngũ tịnh
nhục:
1. Thịt ăn mà không thấy người giết.
2. Thịt ăn mà mình không nghe tiếng của con vật kêu la.
3. Thịt ăn mà mình không nghi người ta giết vì mình và cho
mình ăn.
4. Thịt của con thú tự chết.
5. Thịt của con thú khác ăn còn dư.
Cũng cần thông cảm là khi đi xin ăn, một vị khất sĩ không thể
nào đòi hỏi thí chủ phải cúng cho mình thứ này thứ kia theo khẩu vị và ý thích
của mình được. Hơn nữa khi đi khất thực, nhiều khi phải đi đến những làng mạc
xa xôi hẻo lánh nơi mà thí chủ đa số không phải là Phật tử.
Khi đi khất thực, ai cho gì mình ăn cái nấy, đây là một
phương pháp tu hành rất hay, nó tập cho ta bỏ tánh ham ăn ngon, ăn nhiều, bỏ
tánh đòi hỏi cao lương mỹ vị, tăng trưởng hạnh tri túc và tánh bình đẳng. Ðiển
hình là Ðại Ðức Pindola Bharadvaja (Tân-Đầu-Lô Phả-La-Ðọa) đã thản nhiên ăn
ngón tay của một người cùi rụng rơi vào bình bát của ngài, khi người này cúng
dường vật thực. Ở trường hợp này ta thấy việc ăn chay hay ăn mặn không còn là một
vấn đề nữa. Ngoài ra trong giới Pratimoksha (Ba-la-đề-mộc-xoa) của Tỳ kheo, dù
là 227 giới của Tiểu Thừa hay 250 giới của Ðại Thừa đều không có giới nào cấm
ăn thịt cả. Do đó một Tỳ Kheo ăn thịt lạt hay thịt mặn, không thể bị xem là phạm
giới được.
“Ăn mặn nói ngay, hơn ăn chay nói dối”. Câu này không
có nghĩa khuyên người nên ăn mặn mà cốt cảnh tỉnh người ăn chay. Vì có nhiều
người ăn chay dễ dàng nên sinh lòng kiêu mạn, tự cho mình hơn người rồi khinh
người ăn mặn. Hoặc có người mới bước vào Ðạo đã ăn chay trường ngay, cốt để người
khác khen ngợi. Ăn chay như vậy là do lòng háo danh mà ra.
Tại sao Phật tử Ðại Thừa lại có giới ăn chay? Trong hai kinh
Ðại Thừa: Lăng Già và Ðại Bát Niết Bàn, đức Phật dạy đệ tử không được ăn thịt
cá. Ðại ý trình độ chư Tỳ Kheo lúc ban đầu còn thấp kém, chưa có thể lãnh thọ
giáo pháp Ðại Thừa nên Phật nói pháp Tiểu Thừa, phương tiện cho các Thầy dùng
ngũ tịnh nhục. Sau này trình độ các Thầy khá hơn, lãnh thọ được pháp Ðại Thừa
nên Như Lai cấm tuyệt không cho ăn thịt cá nữa. Nếu còn ăn các thứ ấy thì còn
phạm giới sát sinh, không trực tiếp thì cũng gián tiếp sát sinh, làm mất hạt giống
từ bi. Sau nữa Ðại Thừa có kinh Phạm Võng nói về Bồ Tát giới: gồm 10 giới trọng
và 48 giới khinh, trong đó giới khinh thứ 3 cấm ăn thịt. Bởi thế người nào thọ
giới Bồ Tát phải trường trai.
Gần đây năm 1987, Thượng Tọa Ðức Niệm soạn dịch quyển Tại
Gia Bồ Tát Giới, gồm 6 giới trọng và 28 giới khinh, trong đó không bắt phải trường
trai nữa mà phải giữ ít nhất 6 ngày chay trong một tháng (giới khinh thứ 7).
Nếu ta thích ăn chay vì lòng từ bi hoặc giữ giới Bồ Tát thì
ta cứ việc ăn chay, nhưng đừng nên chỉ trích coi thường người ăn mặn, vì họ
cũng có lý của họ.
Ngoài ra vào thời đức Phật, Ðề Bà Ðạt Ða đã yêu cầu Phật ban
hành thêm năm điều sau đây trong giới luật của hàng xuất gia:
1. Tỳ Kheo phải sống trọn đời trong rừng.
2. Tỳ Kheo phải sống đời du phương hành khất.
3. Tỳ Kheo phải đắp y Pamsakula (y may bằng những mảnh vải
lượm ở đống rác hoặc nghĩa địa).
4. Tỳ Kheo phải sống dưới gốc cây.
5. Tỳ Kheo phải ăn chay suốt đời.
Với lòng từ bi và đức khoan dung, đức Phật tuyên bố rằng các
đệ tử của ngài được tự do hành động về năm điều này, muốn áp dụng hay không
cũng được. Ngài không bắt buộc phải theo chiều nào nhất định.
Vì lý do này nên khi thấy quý Thầy ăn chay, các Sư Nam Tông
mới nói: “Bộ quý Thầy theo Ðề Bà Ðạt Ða hay sao?”.
Nên biết ngày nay chỉ có chư Tăng Việt Nam, Trung Hoa và Ðại
Hàn là còn truyền thống ăn chay, các nước khác đều ăn mặn. Nhất là Tây Tạng,
không những ăn thịt mà lại ăn cả ba bữa nữa.
Trong giới Bồ Tát của Tây Tạng gồm 18 giới trọng và 64 giới
khinh, không có giới nào cấm ăn thịt cả. Tôi đã thọ giới này với Ganden Tripa
Rinpoché thứ 98 tại Institut Vajrayogini trong dịp lễ Ðiểm Ðạo Yamantaka Tantra
năm 1987. Cùng lúc ấy tôi cũng thọ giới Kim Cang Thừa gồm 14 giới trọng và 10 giới
khinh. Trong 24 giới này cũng không có giới cấm ăn thịt. Bởi vậy chư Tăng và
các Lạt Ma Tây Tạng ăn thịt như thường, nhất là thịt Yak (một loại bò núi rất
to).
Một lần trong buổi thuyết pháp của Thrangou Rinpoché (một vị
Lạt Ma cao cấp của phái Kagyupa), có người hỏi: “Tại sao các Sư Tây Tạng
không ăn chay?”. Thrangou Rinpoché trả lời: “Dân Tây Tạng giết một
con Yak nuôi được 10 người trong một tháng, trong khi đó nếu rửa và nấu một bó
cải làm chết biết bao côn trùng sâu bọ mà chỉ nuôi được một người trong một bữa.
Vậy thì cái nào lợi và ai sát sinh nhiều hơn?”.
Không biết bạn đọc có đồng ý không? Nhưng theo tôi câu trả lời
của Thrangou Rinpoché cũng chỉ là một lối biện hộ cho người ăn thịt mà thôi. Ta
có thể tranh luận mãi về vấn đề này, vì người ăn thịt sẽ có lý lẽ của người ăn
thịt và người ăn chay cũng có lý lẽ của người ăn chay. Không ai chịu thua ai!
Tu hành đâu phải để ăn thua đủ với nhau để dành phần thắng về mình!
Như vậy, ăn chay hay ăn mặn cái đó tùy ý bạn. Nhưng nếu là
người muốn tu hành thì chắc bạn sẽ đồng ý với tôi rằng chúng ta ăn để sống chứ
không phải sống để mà ăn. Ăn để nuôi thân, cho thân có sức khỏe để tu hành, hoặc
nếu không tu thì cũng làm sao tránh khỏi bệnh tật, sống đời an vui.
Có câu “bệnh tùng khẩu nhập, họa tùng khẩu xuất”,
có nghĩa là mọi căn bệnh đều vào từ miệng và mọi tai họa đều từ miệng mà ra.
Con người có hai phần: thể xác và tinh thần. Người đời thường chỉ lo cho thể
xác, còn người tu lo tinh thần. Có nhiều người tu ăn chay chỉ ăn rau luộc chấm
nước tương vì cho rằng việc ăn uống không quan trọng, việc tu niệm quan trọng
hơn. Sau một thời gian cơ thể thiếu sinh tố dinh dưỡng, bệnh hoạn đủ thứ, lúc
đó liền đổ thừa tại “nghiệp”! Tôi thấy cái đó đúng là tại nghiệp,
nghiệp vô minh không biết ăn uống đúng với luật dưỡng sinh. Thân thể ví như chiếc
bè để qua sông sinh tử đến bờ Niết Bàn. Muốn qua sông mà không săn sóc chiếc
bè, để bè mục nát, chưa đến giữa dòng bè đã tan rã, như vậy có đến được bờ bên
kia không?
Ăn chay là điều rất tốt nhưng nên ăn chay một cách thông
minh. Những hành giả Yogi Ấn Ðộ ăn uống rất kỹ lưỡng. Họ chia thức ăn theo ba
loại: tamasique, rajasique và sattvique.
Thức ăn Tamasique là những loại có tính chất làm hại cơ thể
tiêu hao nguyên lực và làm tâm trí hôn ám đần độn. Ðó là thức ăn thiu chua hoặc
quá chín, thịt cá, hành tỏi, rượu, thuốc lá, thuốc phiện, đồ hộp, đồ đông lạnh,
v.v… Ăn quá no cũng được xem là Tamasique. Hành giả Yogi tuyệt đối tránh ăn
những loại thức ăn này.
Rajasique là những loại kích thích cơ thể, tâm trí và cảm
xúc. Nó kích thích luôn cả đam mê và làm mất tự chủ. Hành giả Yogi cố tránh những
thứ này càng nhiều càng tốt. Ðó là trứng, cà phê, trà, đồ gia vị mạnh, quá
chua, quá đắng, đường trắng, bột trắng, đồ hóa học, v.v… Ăn quá nhanh hoặc ăn
nhiều thứ trộn lẫn cũng được xem là rajasique. Người tu thiền ăn những thứ này
dễ bị loạn tưởng chi phối.
Sattvique là loại thức ăn bổ dưỡng cho cơ thể, đầy đủ sinh tố,
dễ tiêu, giúp cho tâm trí bén nhạy, sáng suốt và vắng lặng. Ðây là thức ăn
chính của hành giả Yogi, gồm ngũ cốc, hoa quả, rau cải tươi, bơ, sữa, fromage,
đậu hạt, mật ong, nước trái cây, nước suối, v.v…
Người ăn chay nên ăn những thức ăn Sattvique, nhưng cũng phải
biết ăn theo thời tiết bốn mùa, tùy theo phong thổ và tạng âm dương.

Trích: “Ðạo gì?”, Thích Trí Siêu, Pháp quốc (1996).
%d bloggers like this: