John Peter Berger (1926–2017) là nhà phê bình nghệ thuật, tiểu luận gia, nhà văn, nhà thơ và họa sĩ người Anh. Ông được coi là một trong những triết gia và nhà tư tưởng ảnh hưởng sâu sắc nhất đến lý thuyết thị giác và phê bình văn hóa hiện đại ở nửa sau thế kỷ 20.
1. Tiểu sử và Sự nghiệp
- Xuất thân: John Berger sinh ngày 5 tháng 11 năm 1926 tại London, Anh. Ban đầu ông theo học ngành hội họa tại Chelsea School of Art và từng là họa sĩ trước khi chuyển hướng sang viết lách và nghiên cứu.
- Thành tựu đỉnh cao: Ông nổi tiếng toàn cầu vào năm 1972 khi thực hiện chuỗi phim truyền hình tài liệu Ways of Seeing ( do BBC sản xuất) cùng cuốn sách cùng tên. Tác phẩm này đã giải mã lịch sử nghệ thuật phương Tây dưới góc nhìn phê bình xã hội, tạo ra một cuộc cách mạng trong cách công chúng thưởng thức và tư duy về hình ảnh.
- Giai đoạn sau: Ông rời nước Anh để sống và làm việc chủ yếu tại các khu vực nông thôn ở Pháp (đặc biệt là vùng Quincy, dãy Alps), nơi ông dành nhiều thời gian quan sát đời sống của người nông dân và lao động di cư. Ông qua đời ngày 2 tháng 1 năm 2017 tại Antony, Pháp, hưởng thọ 90 tuổi.
2. Quan điểm Tư tưởng và Phong cách Nghệ thuật
- Phê bình nghệ thuật theo nhãn quan Marx-sít: Berger áp dụng tư tưởng tư bản – Marxist để phân tích nghệ thuật thị giác. Ông bác bỏ tư duy duy mỹ thuần túy, chỉ ra rằng các tác phẩm nghệ thuật, quảng cáo hay hình ảnh truyền thông không hề trung lập mà luôn mang tính giai cấp, phản ánh quyền lực, sở hữu tài sản và sự thương mại hóa.
- Giải phẫu “Cái nhìn” (The Gaze): Berger đưa ra nhận thức mang tính bước ngoặt về việc giới tính và quyền lực chi phối cách con người quan sát lẫn nhau (đặc biệt là hình ảnh người phụ nữ trong hội họa phương Tây bị biến thành đối tượng cho cái nhìn của nam giới).
- Sự gắn kết nhân văn: Văn phong của Berger không bị nặng tính học thuật khô khan mà giàu chất thơ, tinh tế và hướng tới đại chúng, thể hiện sự thấu cảm sâu sắc với những số phận người lao động, di dân và những nhóm yếu thế trong xã hội.
3. Các Tác phẩm Tiêu biểu
- Những cách thấy (Ways of Seeing, 1972): Tác phẩm kinh điển gối đầu giường của sinh viên ngành mỹ thuật, nhiếp ảnh, truyền thông và triết học trên khắp thế giới.
- Tiểu thuyết G. (1972): Cuốn tiểu thuyết thể nghiệm độc đáo mang về cho ông giải thưởng Booker danh giá. Berger đã trao một nửa số tiền thưởng này cho tổ chức Black Panther để thể hiện cam kết chính trị của mình.
- Hình ảnh và Nhiếp ảnh: Another Way of Telling (1982) hợp tác cùng nhiếp ảnh gia Jean Mohr, nghiên cứu sâu sắc về ngôn ngữ và tính mơ hồ của hình ảnh nhiếp ảnh.
- Các tập tiểu luận phê bình: Permanent Red (1960), About Looking (1980), Portraits: John Berger on Artists (2015).
- Bộ ba tác phẩm về đời sống nông thôn (Into Their Labours): Bao gồm Pig Earth (1979), Once in Europa (1987), và Lilac and Flag (1990).
